Dostupno samo putem interneta!

Sabrana dela - Radoje Domanović I-IV

Novo

Sabrana dela Radoja Domanovića

Format: A5
Broj strana: I - 457
                      II - 520
                     III - 351
                     IV - 325
Pismo: Ćirilica
Povez: Tvrd
Godina izdanja: 2016

Detaljnije

498 Stavke

3 000,00 RSD

-40%

5 000,00 RSD

Add to wishlist

Više informacija

Sabrana dela Radoje Domanović I-IV

Celokupna sabrana dela Radoja Domanovića I-IV

O RADOJU DOMANOVIĆU...


...Još kao đak, u jednom uzrujanom trenutku političkog života u Srbiji, Domanović je počeo po radikalnim listovima pisati oštre i duhovite političke satire. Dok je Sremac bio konzervativan satiričar ondašnje političke desnice. Domanović je bio satiričar demokratske levice. I jedan i drugi, sa suprotnih tačaka gledišta, i sa suprotnim političkim težnjama, slikali su ružne ili smešne strane političkog i javnog života u Srbiji. U vremenu od 1897. do 1903. on je napisao ceo jedan niz ljutih satiričnih pripovedaka i alegorija, u kojima su snažno žigosani nedostojni suvremenici i žalosne političke prilike. Sarkastičan po prirodi, jedak u svome gnevu razočarana idealista, agresivnoga duha, on je ljutito udarao na rugobe i niskosti suvremenog političkog života i njegovi udarci su bez poštede padali na sve strane. Pojedine od tih satira suvremenog političkog i društvenog života — Danga, Vođa, Kraljević Marko po drugi put među Srbima (Beograd, 1901), a naročito Stradija (Beograd, 1902), najširi i najizrađeniji njegov posao, najbolja politička satira srpska, — u svoje vreme imale su značaj manifesta i političkih događaja. Unoseći mnogo smelosti, sa širinom vidika, sa iskrenom ljubavlju prema zemlji i njenom dobru, Domanović je radio ne samo na žigosanju onoga što ne valja no i na podizanju javnoga morala. Originalno shvaćena, snažno izvedena, ta dela su najbolje političke i socijalne satire u srpskoj književnosti, i znače ne samo moralnu karakteristiku jednoga doba u srpskom društvu no i osnivanje jednog novog književnog roda u srpskoj književnosti.



Jovan Skerlić
Istorija nove srpske književnosti

Biografija Radoja Domanovića

Radoje Domanović, najpoznatiji srpski satiričar, rođen je u šumadijskom selu Ovsištu u topolskom okrugu 16. februara (4. februara po starom kalendaru) 1873. godine, od oca Miloša (1852–1904), seoskog učitelja, i majke Perse Cukić (1849–1921).

Radojev pradeda Vučić Timotijević (1761–1847), doselio se u Šumadiju iz Hercegovine, iz sela Domanovići, koje se nalazi u blizini Čapljine i Prebilovaca, a danas pripada Hercegovačko-neretvanskom kantonu Federacije Bosne i Hercegovine. Njegovi potomci uzeli su prezime prema selu iz kog potiču. Slava Domanovića su Sveti vrači.

Vučićev sin Milić Domanović (1804–1860) bio je najamni sluga kod Simeuna Cukića (1822–1870), rođaka ustaničkog vojvode Pavla Cukića (oko 1780–1817), rodom iz Krčmara kod Deževe. Vojvoda Pavle bio je jedan od istaknutih učesnika Prvog i Drugog srpskog ustanka; nakon što je podigao bunu protiv kneza Miloša Obrenovića, ubijen je. Vojvoda Pavle ženio se dvaput, a među njegovim potomcima bili su Kosta Cukić (1826–1879), ministar finansija u vladi kneza Mihaila Obrenovića, i Milan Piroćanac (1837–1897), predsednik vlade Srbije od 1880. do 1883. godine i vođ Srpske napredne stranke.

Vremenom, Milić Domanović se trudom izborio za položaj samostalnog seljaka. Imao je četvoricu sinova, od kojih su dvojica, Miloš i Aleksa, završili bogosloviju; Miloš je odabrao učiteljski poziv, a Aleksa je primio sveštenički čin i službovao kao paroh u Jarušicama. Miloš se oženio Persom, ćerkom Simeuna Cukića, čiji je deda-stric bio vojvoda Pavle, i u miraz je dobio veliko zemljište na potezu između Jarušica i Krčmara u blizini Kragujevca, što mu je omogućilo da postane prilično bogat zemljoposednik i zelenaš.

Radoje Domanović rođen je u Ovsištu, gde mu je otac kratko vreme službovao (1870–1873). Ubrzo posle Radojevog rođenja, porodica se vratila u Jarušice, gde je Radoje odrastao i, kod svog oca, završio osnovnu školu. Sedam razreda gimnazije (koliko je tada trajalo srednje obrazovanje) Radoje završava u Kragujevcu 1890. godine. U tom periodu buktali su sukobi između pristalica pokreta Svetozara Markovića i radikalne stranke protiv kralja Milana, ali Radoje je tada bio previše mlad da bi to uticalo na oblikovanje njegovih stavova. Prema svedočenju savremenika, Radoje se u tom periodu prvi put okušao u pisanju, napisavši barem jednu pripovetku o nekom hajduku iz Sipića, ali iz tog perioda njegovog stvaralaštva ništa nije sačuvano. Za vreme školovanja u Kragujevcu, zavoleo je i slikarstvo, ali mu otac nije dozvolio da se time bavi.

U jesen 1890. godine, Radoje upisuje Filološko-istorijski odsek Filozofskog fakulteta na Velikoj školi. U tom periodu, njegov otac biva penzionisan, i zbog pokušaja da predstavi vlastima svoje imovinsko stanje lošijim nego što je bilo, on ni sinu ne šalje dovoljno sredstava da bi se školovao bez poteškoća. Radoje se u tom periodu često zaduživao i živeo je u relativnom siromaštvu, pa zbog dugova nije mogao podići ni svedočanstvo o završenom fakultetu.

Pošto mu školovanje nije omogućilo da kvalitetno nauči strane jezike, Radoje je bio ograničen na čitanje srpskih prevoda svetske književnosti. Ostalo je zabeleženo da je za vreme školovanja od ruskih i svetskih pisaca uopšte najviše cenio Gogolja. U to vreme Radoje je pisao i pesme, i jednu od njih, „Veče“, pročitao je pred članovima studentskog udruženja „Pobratimstvo“ 1892. godine, ali kako je njihov list ubrzo prestao da izlazi, nijedna njegova pesma nije tada objavljena. U to vreme, Radoje počinje aktivno da piše pripovetke o životu u gradu i na selu, u duhu realizma, ali obogaćene intimnim opisima ličnih doživljaja i emotivnih stanja, nekad veštije, a nekad ne toliko uspešno izvedenim. Iz studentskog perioda njegovog stvaralaštva potiču pripovetke kao što su: „Rođendan“, „Sima penzionar“, „Slava“, „Slika sa ulice“ ili „Baba-Stana“.

Dvadeset prvog januara 1895. godine, Radoje je postavljen za učitelja u Pirotskoj gimnaziji, i time započinje njegova kratka učiteljska karijera. U to vreme, dvadesetak godina nakon oslobođenja tih krajeva od Turaka, život u toj sredini već se nije mnogo razlikovao od sredine u kojoj je Radoje ponikao. Na samom početku svog službovanja, Domanović se u Pirotu upoznaje s Jašom Prodanovićem, koji je imao značajnu ulogu u formiranju Radojevih političkih ideja. Priključivši se opozicionoj Narodnoj radikalnoj stranci, Radoje dolazi u direktan sukob s reakcionarnim režimom obrenovićevskog dvora. Već u oktobru 1895. godine Domanovića, samo zbog partijske pripadnosti, premeštaju u Vranje.

U Pirotu se Radoje ženi s Natalijom Raketić (1875–1939), učiteljicom, rodom iz Sremskih Karlovaca, s kojom će imati troje dece: Dragišu (1902), koji je umro ubrzo po rođenju, Zorana i Danicu. Zoran (1905–1944) je bio pravnik, sudija i književnik (objavio je jednu zbirku pripovedaka, „Otvorene karte“), nije imao potomaka. Danica (1896–1956) se udala za diplomatu Ljubomira Radovanovića (1894–1975), s kojim je imala dva sina, Radoja (1921–1967), književnika (poema „Kragujevac“), i Velju (1921–1971), hirurga.

Tek oženjen, Domanović se sa suprugom seli u Vranje, gde u gimnaziji predaje srpski jezik i književnost. Tamo se njegovo političko delovanje nastavlja i razvija, pod uticajem profesora-radikala Ljubomira Davidovića i Svetislava Simića, jednog od osnivača „Srpskog književnog glasnika“. Nakon samo godinu dana rada u Vranju, Domanovića u novembru 1896. opet premeštaju, ovog puta u Leskovačku polugimnaziju (gimnazija koja ima samo niže razrede), gde će predavati srpski i vršiti dužnost bibliotekara.

Domanovićeva je profesorska karijera okončana u leto 1898. godine. Vlada Vladana Đorđevića donela je te godine represivan i reakcionaran zakon o obrazovanju po kome je broj srednjih škola drastično smanjen – deset gimnazija je ukinuto, šest je pretvoreno u polugimnazije, a za đake su uvedene upisnine i školarine. Time je u roku od nekoliko godina broj učenika u srednjim školama smanjen za trećinu, i naneta je nepovratna šteta jednom pokoljenju.

Na Desetom godišnjem zboru Profesorskog društva, 9. avgusta 1898. godine, Radoje istupa kao govornik protiv tog zakona, predlažući rezoluciju koju zbor jednoglasno usvaja. Mada je Radoje zbog donošenja zakona, a pre svega zbog pripadnosti Radikalnoj stranci, već u julu izgubio položaj u službi, direktno istupanje protiv režima u potpunosti je onemogućilo i svako drugo njegovo zaposlenje u državnim institucijama. Njegova supruga, koja je radila kao učiteljica Osnovne muške škole u Leskovcu, izgubila je posao nakon Radojevog govora na zboru Profesorskog društva.

Na nagovor prijatelja, Domanović se sa suprugom i kćerkom seli u Beograd, gde će se i trajno nastaniti. Kraj HH veka u Beogradu i celoj Srbiji obeležilo je zaoštravanje sukoba između režima i opozicije, jačanje i bahaćenje birokratskog aparata, ograničavanje slobode govora i okupljanja, kao i uvođenje policijskog terora, otprilike kao što je i danas, samo manje suptilno.

Radoje Domanović tada, zajedno s prijateljima Jankom Veselinovićem, pesnikom Miloradom Mitrovićem i drugima, ulazi u krug saradnika „Zvezde“, jedinog ozbiljlnog opozicionog lista u zemlji, čiji su saradnici bili i mnogi drugi književnici i boemi tadašnjeg Beograda. Bez službe i redovnih prihoda, Radoje se nalazio u nezavidnoj materijalnoj situaciji, zarađujući za život od honorara za novinske članke i pripovetke. Tada se prvi put na srpskoj književnoj sceni Domanović predstavlja kao satiričar, objavljujući u drugoj polovini 1898. godine pripovetke „Demon“ i „Ukidanje strasti“.

Kada je zbog najave ženidbe kralja Aleksandra s Dragom Lunjevicom-Mašin premijer Vladan Đorđević dao ostavku, kralj je obrazovao tzv. „svadbeno ministarstvo“, čiji je glavni cilj bilo omogućavanje kraljeve svadbe i stišavanje uzburkanih političkih strasti u zemlji. Među ministrima se našao i Pavle Marinković, nekadašnji saradnik „Zvezde“, koji je mnogim od svojih nekadašnjih prijatelja i saradnika uspeo da obezbedi kakav-takav posao u državnoj službi. Među njima je bio i Radoje Domanović, koji je jula 1900. godine postao pisar u Državnoj arhivi, a marta 1901. pisar u Ministarstvu prosvete i crkvenih dela. Međutim, Radojev nepomirljivi opozicioni stav ne samo da se nije ublažio, već je postajao sve izraženiji. U tom periodu on u „Srpskom književnom glasniku“ objavljuje neke od svojih najznačajnijih satiričnih pripovedaka: „Kraljevića Marka po drugi put među Srbima“ , „Vođu“ i „Stradiju“.

Uleto 1902. godine, Domanović jezvaničnoprebačenuPirotskugimnaziju, alijeontajpremeštajodbio, itimejeponovoostaobezslužbe. Tada Radoje postaje saradnik radikalskih novina „Odjek“, i staje u prve redove u borbi protiv reakcionarnog režima kralja Aleksandra. Urednik „Odjeka“, koji je bio višekratno zabranjivan, bio je Radojev dugogodišnji prijatelj i kum Jaša Prodanović. Celokupan rad na izdavanju „Odjeka“ ležao je na Prodanoviću, Domanoviću, Ljubomiru Stojanoviću i Jovanu Žujoviću. Glavni Domanovićev posao bilo je pisanje rubrike „Uzgrednice“, u kojoj je s mnogo žara i bespoštedno napadao sve ono što je bilo loše u tadašnjem društvu, i time je obeležen kao jedan od najvećih protivnika vladajućeg režima i kralja Aleksandra, iako nikada nije direktno napadao kraljevski dom, već samo ministre i druge predstavnike represivnog i reakcionarnog sistema. I mada je Radojeva saradnja s „Odjekom“ trajala samo približno pola godine, od oktobra 1902. do majskog prevrata 1903. godine, njegov uticaj na političke prilike u zemlji bio je, u tom trenutku, izuzetno veliki, o čemu svedoči i to da je, posle ubistva kralja Aleksandra, u glavnoj policiji pronađen spisak s imenima predstavnika opozicije za odstrel, među kojima je bilo i Radojevo ime. U periodu saradnje s „Odjekom“ Radoje je pisao kratke političke članke, kao što su: „Marksisti na praksi“, „Naši državnici“, i nekoliko kratkih pripovedaka: „Božje suze“, „The, šta ćeš“, „Ča-Đorđev đogat“ i druge.

Domanović je 29. maj 1903. godine dočekao bez službe, živeći od male i neredovne novinarske plate, ali na vrhuncu popularnosti i stvaralačke snage. Nakon prevrata ponovo dobija položaj pisara u Ministarstvu prosvete i crkvenih dela, a u avgustu 1903. godine podnosi molbu Ministarstvu za jednogodišnje plaćeno odsustvo i boravak u Nemačkoj, s ciljem usavršavanja svog književnog rada. Odsustvo u trajanju od godinu dana mu je odmah odobreno, i on je sa suprugom i kćerkom otišao u Minhen. Mada je pažljivo pratio dešavanja u Srbiji, u političkom životu nije učestvovao, i mogao je da proširi svoje oskudno znanje nemačkog jezika, da čita Svifta, Dikensa i druga dela svetske književnosti u nemačkom prevodu.

Vrativši se u Srbiju u avgustu 1904. godine, Radoje se suočava s ogromnim razočarenjem – uprkos izuzetnoj energiji koja je uložena u borbu protiv reakcionarnog režima kralja Aleksandra, u državi nije došlo ni do kakvih suštinskih promena. Politički igrači su se izmenili, ali je sve ono protiv čega se Radoje svim silama borio ostalo neizmenjeno, kao što se i danas politička energija kanališe samo na površne izmene ili preusmerava na pogrešne ciljeve da bi elita korporativnog fašizma mogla nesmetano da deluje. Nemajući pred sobom novi politički program niti ljude koji bi se bezrezervno borili protiv i dalje postojeće nepravde, Domanović se u svom radu ograđuje od političkih stranaka i borbu nastavlja sam.

Na Božić 1904. godine, Radoje pokreće svoj list, „Stradiju“. Skoro ceo sadržaj lista Radoje je ispunjavao sam, ali više nije imao takvog stvaralačkog žara koji ga je pokretao tokom borbe protiv režima kralja Aleksandra, što zbog velikog razočarenja, što zbog nepostojanja jedinstvene političke platforme na koju bi se mogao osloniti. Materijala za kritiku još uvek je bilo mnogo, i on piše pretežno članke na aktuelne političke teme, bez mnogo književnog stvaralaštva. Usled loše materijalne situacije, i nedovoljnog interesovanja sredine, Radojev list nakon pola godine prestaje da izlazi. Među člancima iz Stradije mogu se izdvojiti njegovi angažovani tekstovi poput: „Javno mnjenje“, „Jednako ‘oni’ u modi“, „Secesija“ i slični.

Domanović se, međutim, i nakon toga ne predaje. Na izborima za poslanike u Beogradskom okrugu 1905. godine, Radoje Domanović i Milorad Mitrović se kandiduju na nezavisnoj, disidentskoj listi Alekse Žujovića. Ipak, Domanović nije imao uspeha u političkom organizovanju, a ni celokupna lista nije dobila nijednog poslanika, mada se štampa prema njima kao beskompromisnim borcima protiv reakcije ipak odnosila s relativnim poštovanjem.

Kada je ruska policija uhapsila Maksima Gorkog (1868–1936) i zatvorila ga u Petropavlovsku tvrđavu zbog „Krvave nedelje“ 1905. godine, Radoje Domanović je na sastanku od 19. januara 1905. godine inicirao da Udruženje književnika pošalje peticiju ruskoj vladi za njegovo oslobađanje, koju je, nakon odobrenja Udruženja, napisao zajedno s Jovanom Skerlićem. U avgustu iste godine, Radoje je dao ostavku na položaj pisara u Ministarstvu prosvete i crkvenih dela, a u oktobru je postavljen na mesto korektora Državne štamparije, na kom će ostati do svoje smrti. Međutim, Radoje je posao obavljao bez imalo interesovanja, niti je dolazio na dužnost, ali taj položaj ipak nije izgubio, verovatno zbog sve slabijeg zdravstvenog stanja.

Tokom 1906. godine, Radoje Domanović je zvanično bio vlasnik još jednog kratkotrajnog lista – „Novog pokreta“, čiji je glavni urednik bio general Dragutin Đ. Okanović (1872–?), jedan od pripadnika najužeg kruga zaverenika Crne ruke. Jedan od ključnih ciljeva lista bila je odbrana zaverenika koji su učestvovali u majskom prevratu, budući da je te godine pokrenuta inicijativa za tzv. legalno rešenje zavereničkog pitanja, a za samog Radoja bila je najvažnija odbrana samog čina ubistva kralja Aleksandra. U „Novom pokretu“ započeo je svoje najobimnije delo, „Kralj Aleksandar po drugi put među Srbima“, koje je ostalo nezavršeno, a objavio je i dva teksta koja možemo posmatrati kao njegov finalni politički manifest: „Radikalnoj demokratiji“ i „Razgovor s demokratijom“.

Radoje Domanović umro je pola sata posle ponoći 17. avgusta (4. avgusta po starom kalendaru) 1908. godine u Beogradu, nakon duge borbe sa hroničnim zapaljenjem pluća i tuberkulozom. Sahranjen je u porodičnoj grobnici na Novom groblju u Beogradu. Preostale njegove književne radove koji su ostali u rukopisu, kao i slikarska dela, uništili su Austrijanci tokom Prvog svetskog rata.

Izvor: https://domanovic.wordpress.com/about/biografija/

Kritike

Napišite kritiku

Sabrana dela - Radoje Domanović I-IV

Sabrana dela - Radoje Domanović I-IV

Sabrana dela Radoja Domanovića

Format: A5
Broj strana: I - 457
                      II - 520
                     III - 351
                     IV - 325
Pismo: Ćirilica
Povez: Tvrd
Godina izdanja: 2016

Napišite kritiku